Aktiviteler Genel

Vestibüler Sistemi Geliştiren Aktiviteler

Vestibüler  duyu bize yukarısı aşağısı ve bizim başımızın yukarı mı aşağı doğru mu durduğu hakkında bilgi verir. Bu duyu bize hareket ettiğimizi, durduğumuzu, aynı zamanda bizim vücudumuz ile ilişkili olan objelerin durduğunu yada hareket ettiğini söyler. Aynı şekilde hangi yöne doğru hangi hız ile hareket ettiğimiz hakkında bizi bilgilendirir.vestibular-duyu-duyu-butunlemeVestibüler sistem tutarlı ve doğru çalışmazsa diğer duyuların da yorumlanması da tutarsız ve yanlış olur. Bir bebek düşerken kollarını açar ve sallar ne olduğunu anlamaya çalışır biraz daha büyüdüğünde ise Aha düşüyorum ve hangi yöne gittiğimi ve hızımın az mı çok mu olduğunu hissetmeyi öğreniyorum der. Özellikle otizmli çocukların bazılarının  aileleri şu cümleyi sıklıkla kurar ” Sanki önündeki eşyaları görmüyor ve sürekli mobilyalara çarparak ilerliyor, düştüğünün farkında değil gibi yere yığılıyor. Vestibüler fonksiyon bozukluğu olan çocuk yer çekimi, denge ve uzayda hareket konularındaki bilgileri işlemede zorluk yaşar.

vestibuler-duyu-nedir

 

Peki vestibüler aşırı duyarlılık nedir? Aşırı duyarlılığı olan çocuk harekete tahammülsüz ve yer çekimine güvensizdir. Yani; beni hızı hareket ettirme hareket etmek beni rahatsız ediyor der gibi davranır. Bisiklete binmekten, salıncakta sallanmaktan, kaydıraktan kaymaktan, arabaya binmekten kaçınır. Dönmek midesini bulandırabilir, daire şeklinde yapılan oyun etkinlikleri baş ve mide ağrısı yapabilir.

duyu-butunleme-aktiviteleri

Yer çekimine güvensizlik ise düşüyorum şeklinde gelir. Düşmekten o kadar korkar ki hareketlerini kısıtlar. Yeni deneyimlerden kaçınır ve arkadaşlarının tırmanmak, zıplamak, kaymak gibi etkinliklerine katılmak istemez.  Nesneleri çok gevşek veya çok gergin tutar. Kolayca yorulabilir çünkü yer çekimine karşı durmak büyük bir enerji gerektirir. Çok küçükken bu sorunu yaşayan çocuklar bebek arabasının sallanmasına, ileri geri hareket etmesine, havaya kaldırılmaya, bebek arabasına binmeye karşı gelebilir. Kızgındır, böyle anlarda size karşı gergindir. Düşmekten o kadar korkar ki insanların arasında kendini sürekli savunmasız hisseder. Oyun oynamak ve sosyalleşmek için gerekli görevlere organize olamaz.

Bu çocuğun kendisine saygısı azdır. Günlük görevlerin onunun yapabileceğinin ötesinde olduğunu bildiğinden sık sık ben bunu yapamam der. Çoğu zaman yapmayı bile denemez. Kendisi çok sevilen bir çocuk olsa dahi kendisini sevilmeyen veya asla sevilebilecek biri olarak hissedebilir.

Vestibüler az duyarlılığı olan çocuk ise bebek iken çok kolay bakılan bir bebek gibi görülebilir. Herhangi birinin kollarında uykuya dalabilir, uyku süresi uzundur. Büyüdükçe aktif bir şekilde hareket etmek için iç güdüleri yok gibidir. Enerji ile çalışması için daima ekstra dürtülmeye ihtiyaç duyar. Bu çocuk genellikle hareket etmekten hoşlanmaz fakat bir kere hareket etmeye başladı mı durmakta zorlanır.  Ayrıca genellikle düştüğünü fark etmez. Kendisini korumak için gerekli refleksleri yapamayabilir düşerken ellerini kullanarak kendini korumak gibi. Bu sebepten vücutlarında çok sayıda morluk bulunabilir.

vestibular duyu

Vestibüler arzu ” Daha Çok! ” 

Vestibüller hislere arzu duyan çocuk başkaları için yeterli olan hareketlerden asla bıkmaz. Harekete karşı yüksek toleransı vardır. Duyusal ihtiyaçları için çeşitli günlük aktiviteler arar, bulur ve bunlardan zevk alır.  Vestibüler hissini tatmin etmek için oldukça alışılmadık yollardan yer çekimine karşı gelmeye çalışır. Örneğin baş aşağı pozisyonunu dener. Başını yere koyup onun üzerinde dönebilir. Oyun parklarında hızla koşarak aletlerin üzerlerinden atlayabilir,tırmanma tutkusu olabilir.duyu-butunleme-bozuklugu

Her şey onun için bir merdiven görevi görebilir. Özellikle daireler çizerek hızlıca dönmek hoşuna gider, başını kuvvetlice bir yandan diğerine sallayabilir, oyun parklarında sürekli dönen oyuncaklarla ilgilenir.vestibuler-oyun-aktiviteleri

 

Vestibüler sorunu olan çocuğun gevşek bir vücudu ve düşük kas tonusu olabilir. Fiziksel olarak kaslarıyla herhangi bir sorun yoktur ancak beyni onları harekete geçirecek yeterli mesajı gönderememektedir. Kasları düzgünce hareket etmek için yeterli gerginliğe ve hıza sahip olamaz.  Çocuk dik durması için gerekli olan tepkileri geliştiremeyebilir. Sürekli yere yatabilir, oturduğunda devrilebilir, masadayken sürekli başını ellerinin üstüne dayayabilir.  Hareket ederken havada yürüyormuş gibi görünebilir, sürekli mobilyalara çarpar,  birisi ona hafifçe değdiğinde bile kolayca dengesini kaybedebilir.  Göz hareketleri de etkinlendiğinden görsel sorunlar yaşayabilir. Gözlerini yeterince odaklayamayabilir, kendi hareket halindeyken yada kendisine gelen nesne hareket halindeyken sabit duran objelere odaklanamayabilir.

Başka bir yazımızda tüm bu bahsettiğimiz karmaşık kavramların çocuğunuzda var olup olmadığını anlamanız için ufak bir ön test olacak. Şimdi vestibüler bozukluğu olan çocuklar için yapılabilecek aktivitelere göz atalım.

 

Yuvarlanma etkinikleri için çocuğunuzu destekleyin. Çimende, yerde, halıda yuvarlanmak ile başlayabilirsiniz.

Salıncakta sallanmak her zaman rahatlatıcı bir etkinik olarak geçse de bazı çocuklar için bu böyle olmayabilir. Çocuğunuzu sallanmaya teşvik edin ama asla sallanması için zorlamayın. Nazikçe yapılan doğrusal hareketler sakinleştiricidir fakat hızlı yapılan, yükseğe çıkılan sallanma uyarıcıdır. Eğer çocuğun yer çekimi güvensizliği var ise, çocuğu önce alçak salıncakta başlatmak en doğrusudur. Salıncakta sallanırken kucağınıza oturtmanız da bir çözüm olabilir. Ev ortamında ve ya bahçede bir battaniye veya çarşaf ile çocuğu sallanmak da aynı işlevi görür. Denerken lütfen sakin olun ve çocuğu korkutmayın.duyu-butunleme-oyunları

Kendi etrafında dönme çocuğun izni olmadan yapılmaması gereken bir çalışma. Oyun parkında salıncakta, atlı karıncada döndürmek en son aşamalardan olmalı. Önce evde döner bir sandalye kullanarak bu aktiviteyi yapın. Çocuğunuzun tepkilerini gözlemleyin ve döndürürken dönmeyi takip edin, bu şekilde çocuğunuz daha çabuk uyarılacaktır.

duyusal-oyunlar-nelerdir

Kaymak deyince aklınıza sadece poposunun üzerinde bir kaydıraktan kaymak gelmesin. Bir çocuk kaç farklı şekilde kayabilir? Oturarak, yatarak, yüz üstü, sırt üstü, kenarlara tutunarak, kenarlara tutunmayarak yada bacaklarını iki yana açarak. Karda kaymak da alternatif olabilir.

Araçlara binmek denge, motor planlama, motor koordinasyon becerilerini geliştirir. Üç tekerli bisiklet, bisiklet,skuter binmek gibi aktiviteler yapın.

Dengesiz yüzeylerde yürüme, kumlu sahiller,oyun parklarındaki tahta köprüler, çimenlik alanlar,ev için su yatağı gibi aktiviteler vestibüler duyu için iyidir. Bu yüzeyler çocukların hareket  ederken vücutlarını kontrol etmelerini sağlar.

denge-oyunları

Sallanma için her ne kadar tartışmalı bir konu dense de şu şekilde bir uzlaşma uzmanların kabul ettiği biçimdedir.Sallanan sandalyede enerjisi artar, organize olur yada sakinleşir.

Tahterevallide dengede durma  ise kolayca yapılabilecek bir kalas üzerine tahta koyarak yapılabilir veya bu iş için hazırlanmış oyun materyallerinden de satın alabilirsiniz.

duyusal-oyun-aktiviteleri

Büyük terapi topunun üzerinde dengede durmak aktivitesi çok yönlüdür. Çocuğu karnının üstüne, sırt üstü topun üzerine yatırabilir, üstüne oturtup zıplatabilirsiniz. Bu topların büyüklüğü çocuğun boyuna göre orantılı olmalıdır.

vestibuler-duyu-butunleme

Karın aşağıda baş yukarıda olacak şekilde( yani karın yere değecek) resim yapma, müzikle kolları hareket ettirerek dans etme,  terapi topuna karın üstü yatarken bir kovaya top atma, bir çubukla toz şekere, prince şekiller çizme gibi aktiviteler yapılabilir.

duyusal-oyunlar-aktiviteler

Koşmak. Sokakta birlikte koşma egzersizleri yapın. Okulda koridorda koşun.

Yorum yapın